Geguritan

Sore lan udan
Dening : Hanifah Wulanningsih

Tetese udan wis ora gelem mandheg
Nggrujug dunya, nelesi atiku
Langit ing awang-awang kebak mega
kang lagi sesrawungan karo abange sore
Padha-padha bisu ora guneman
Ora gelem padha mesem apa maneh aruh-aruh
 
    Mung Kadang kala krungu dhehemmu saka kadohan
    Ing jeroning derese udan lan bantere angin
    Adhem kang nggawa kakune swasana jingga
    Srengengne uga wis wegah ngguyu
    Nambahi nyenyete jagad pasrawungan sore iki.

Asiling panaliten udan

Tembung-tembung kriya, aran, lan kahanan

Geguritan

Rindu
Dening : Hanifah wulanningsih


Aku lemah kang ngrerindu tekane srengenge
Aku pasir kang ngenteni lunganing banyu
Aku cecarangan kang ngenteni tekane srengenge
Dak titipake sathitik rasa percayaku
Pas ing jero telenging ati
Sing tak rasa yen iki mau tresna

Mendhung kang nutupi nilaning langit
Ora bisa nutupi sorote endahmu
Opo maneh yen kowe netesake eluhmu
Warnamu tetep padha
Ora bunder, nanging tetep endah tak sawang
Aku ngrerindu slirahmu
Ing ngisor derese udan
Lan ing awang-awang
Kang dadi wewayangan

Geguritan

Chating
dening : Hanifah Wulanningsih
Sengseme ati ra bisa tak silakake
Mripat iki sesumbar ora sabar
Nalika swara iku nggugah awakku
Kedhiping lampu kang ndudut raga iki
Gawe gumregahing langit bengi
Alon-alon tulisan iku ngelus atiku
Ukara iku nggeret guyune lambeku
Basa kang nunjem sakjroning iga-iga
Agawe ndhredeg jagad iki
Ra krasa tetembungan iku wis nggusah cunthele pikiranku
Dadi seseratan kang ngruket sarira iki
Ojo sumelang
Atiku bakal menehi walesan
Lewat tetembungan
kang bakal nguripake tresna
Senadyan bakal kepangan mangsa

Paribasan Jawi

Aja bungah ing pangalem, aja susah ing panacad.

Tiyang gesang boten angsal sombong. Tegesipun tiyang gesang kedhah mawas dhiri, murba dhiri, saged nimbang kanthi wicaksana nalika ngadepi pacoban lan nalka dipunina tiyang sanes. Tiyang bungah mbote kirang pangalem satemah mboten keparemg sombong lan kedhah andhap asor. Tiyang gesang menika kedhah imbang.

Aja nggege mangsa

Ampun dados tiyang ingkang remen ngowah-owahi mangsa. Ingkang dipunwastani ngowah-owahi mangsa menika gegayutam kaliyan takdir ingkang sampun ginaris dening Gusti. Pramila, kadadosan ing alam dunya menika prayoginipun boten dipunpeksa, dipuncepetaken utawi dipun alonaken. Kadadosan ing alam dunya menika sampun gadhah wekdalipun piyambak-piyambak ingkang sampun ginaris dening Gusti.

Cakra manggilingan

Gesang menika kadosta roda ingkang tansah mubeng. Wonten wekdalipun rikala wonten ing ngandhap lan ugi wonten wekdalipun rikala ing inggil. Cakra menika tansah mubeng lan badhe mandheg nalika sampun kersanipun Gusti. Rikala wonten ing ngandhap kedhah sabar lan tawakal. Nanging nalika wonten ing ngiinggil mboten pareng sombong, lali marang asalusulipun. Lan rikala sampun wekdalipun, tiyang gesang ugi badhe dipundhut dening Gusti.

Ngono ya ngono, ning aja ngono

Tiyang gesang kedah gadhah raos tepa salira marang liyan lan kedhah saged ngurmati marang sanesipun. Ugi kedhah gadhah watesan ing panjangkahipun. Tegesipun ngarahaken geaang supados saged ngarahaken gesang supadoa saged natrapaken dhiri lan angon mangsa. Menawi ngendikan kedhah dipunpenggalih rumiyin. Mboteng kenging adigang adigung lan adiguna. 

Giri lusi janma tan kinira

Senadyan mlarat (katingal mlarat) nanging boten kenging dipunina(disepelekake, dianggep asor). Ngina sapadha-padhaning titah ndadosaken patrap ingkang boten becik. Sejatosipun manungsa manika sami. Dene ingkang mbedakaken siji lansijinipun namung amal padamelanipun. Unen-unen menika nuturi, ampun ngantos biji manungsa saking babagan kasatmripat mawon. Jalaran menawi namung ngangge landhesan ingkang katingal. Dereng mesthi tiyang ingkang nyandhang panganggenipun nglomprot menika tiyang mlarat.

Bacin-bacin iwak, ala-ala sanak

Nadyan ala menawi tasih sedherek. Rikala sengsara boten mentala. Tiyag gesang menika tamtunipun gadhah sedherek ingkang ala ugi ingkang sae. Sesherek ingkang ala menika tamtunipun asring adamel cuwanipun manah. Ananging rikala sedherek ingkag ala menika kasusahan, kedhah dipunbiyantu. Tiyang gesang menika wajib bantu-biyantu. Mila sakalanipun sedherek menika tasih sedherek ingkang kedhah dipunbiyantu. 

Sadumuk bathuk sanyari bumi ditoh pati

Paribasan menika sejatosipun ngandharaken bilih lemah utawi ajining dhiri lan kamulyan kangge tiyang jawi menika salah satunggaling babagan ingjang wigati lan taruhanipun nyawa. Dumuk bathuk kangge tiyang jawi menika saged dipunanggep ngina. Semanten ugi ngesur tanah ingkang naung sak driji. Sadumuk bathuk menika saged ateges pria utawi wanita ingkang sampun emah-emah boten pareng dipundemok tiyang sanes ingkang boten mahramipun. Menika pralambang kehormatan utawi ajining dhiri. Tegesipun, kekalihipun boten saged dipuntingali dados salah satunggaling babagan ingkang sepele. Menawi kekalihipun dipunlanggar, nyawa dados taruhanipun. 

Emban cindhe emban siladan

Tegese ingkang setunggal dipungendhong ngangge slendhang, setunggalipun dipungendhong ngangge siladan pring. Paribasan qau nggambaraken pemimpin, tiyang sepuh, utawi panguasa nanging remen mbedakaken rakyatipun (anak-anake). Rakyat utawa anak ingkang diremeni anggenipun nggatekaken linuwih. Penyuwunipun dipunturuti, dipunkepenakaken, dipunalem ngaler-ngidul. Dene rakyat utawi anak ingkang boten dipunremeni, anggenipun nggatekaken prasasat namung waton. Leres dipunluputaken, luput mboten dipunleresaken, nanging malah dipunawonaken. Tiyang gesang kedhah dipunsukani kawigaten ingkang sami. Mbiji ampun namung pathokan remen lan boten remen. 

Omong sing maton, aja mung waton ngomong

Ateges rikala guneman kedhah nggatosaken dasar utawi pokok pawicantenanipun, ampun waton guneman. Unen-unen menika ngemot ajaran minangka tiyang guneman kedhah ngatos-atos. Kedhah nggatosaken menapa ingkang badhe dipunandharaken. Ngendikan kaliyan tiyang ingkang sepub kanthi hurmat, lan sopan. Guneman ingkang waton saged saged ndadosaken kirang sae kangge ingkang guneman. 

Sangkan paraning dumadi

Ukara menika ngemot pitutur kangge tiyang sanes bilih gesang menika kedhah eling lan waspada. Rikala tiyang gesang sampun maggenaken dhiri kangge eling lan waspada tumprap gesangipun, mila tiyang menika kedhah saged ngampet emoainipun lan ngampet nafsu ingkang boten sae ing manahipun. Eling sangkan paraning dumadi ateges eling asal dan tujuan gesang. Sangkan paraning dumadi gadhah ajaran bilih tiyag gesang kedhah eling asal usulipun lan akhir saking gesangipun. Kekiyatan tiyang jawi tumprap Gusti ingkang Agung lan wontenipun gesaang sanesipun saklajengipun dunya utawi akhitat. Tiyang jawi kedhah nyepakaken saangu kagge wangsul wonten ngarsanipun Gusti. 

Memayu hayuning bawana

Menungsa menika gesang ing alam dunya kedhah ngupadosaken kaslametan lan kabagyan sarta karaharjan. Tiyang gesang kedhah njagi lerstarining alam dunya lan njagi sikapipun amargi sedaya kemawon ing alam dunya bakal wangsul wonten ing piyambaikpun. Watak lan solah bawa tiyang gesang ndadosaken slametipun dunya. Manungsa kedhah nglampahi padanelaj ingkang mupangat kangge tiyang kathah. Pramila, tiyang gesang kedhah anggadahi solahbawa ingkang ndamel katentremanipun dunya. Mboten ngrusakaken tatanan dunya. Memayu hayuning bawana saged ugi dipuntegesi njagi tentremipun dunya.  

Mikul dhuwur mendhem jero

Mikul dhuwur menika ngajeni tiyang sepuh. Digambaraken nalika ngusung jenazah. Kedhah dipunpikul, boten kenging dipungotong. Mila, sedaya jasanipun tiyang dipunajeni temenan. Pituturipun dipuniugemi, pawenehipun dipuniuri-uri.. Dene mendhem jero, dipun tingali saking caranipun mendhem jenazah ingkang paling sekedhik kedhah sadedeg sapengawe. Mboten kenging namung sedhengkul. Awit jasadipun manungsa menawi sampun bosok bakal mambu, menawi anggenipun ngubur cethek, saged sumebar gandaniipun. Tegesipun tiyang sepuh gadhah dosa luput ing alam donya. Pramila, lare kedhah “mendhem” dosa luput kanthi rapet. Ampun mbeberake menyang liyan. 

Anjagakake endhoge si blorok

Tegesipun Ampun njagakaken ingkang dereng mesthi. Patrap seneng njagakake menapa kemawon ingkang dereng tamtu kelakon (kasunyatan), boten dipunsarujuki dening wong Jawa. Awit sinten kemawon ingkang gadhah pakulinan njagakake wau mesti kirang mersudi, kirang temen, lan ngenthengaken samubarang. Menawi ingkang dipunjagakaken netes (kelakon), menawi boten malah namung kapiran. Kamangka, sajroning pangarep-arep sampun mesthi kicalan wekdal, kicalan wragad, lan sapanunggalanipun. Langkung sae menawi usaha piyambak. 

Banyu pinerang

Pasulayane sedherek enggal rukun malih. Banyu menika boten saged dipunperag. Kadosta pasedherekan. Rikala tunggal sedherek sami tukaran, tamtu boten dangu bakalan akur malih, amrgi pasedherekan boten saged dipunpedhot. Rikala tukaran tamtu wonten ing manah ngraosaken luput lan boten ayem. Pramila tiyang gesag kedhah njagi pasedherekan supados boten wonten tukaran ingkang kirang sae. 

Berbudi bawa leksana

Remen weweh lan netepi janjinipun. Tiyang gesang kedhah netepi janji ingkang sampun dipunucap. Sesrawunganipun kedhah adil lan wicaksana. Berbudi menika sikap para pamimpin ingkang remen weweh lan ngupadosaken karaharjan dhateng para rakyatipun. Watak berbudi bawa leksana mujudaken watak ingkang becik. Awit pemimpin ingkang gadhah watak kados mekaten saged ndadosaken rakyatipun ayem, tentrem, lan marem.

Dudu berase ditempurake

Nyela gunemanipun tiyang sanes, ananging boten trep. Asring ngangge menapa kemawon ingkang boten kagunganipun. Medhot gunemanipun tiyang sanes, wicantenan nanging boten trep kaliyan ingkang dipun bahas, sedaya menika boten sae. Remen nyelani gunemanipun tiyang sanes menika boten wonten faedahipun. Pramila sakderengipun wicantenan kedhah wonten tatacaranipun ingkang sae. Dipunpenggalih malih sakderengipun gineman utawi wicantenan. 

Guyon parikena

Guyon parikena ateges guyon ingkang gadhah maksud kangge nyemoni ananing mboten langkung kasar. Guyon menika biasanipun dipunangge para pegawai tumprap inggilipun. Guyon menika boten dipuntujukaken kangge tiyang ingkang langkung dipunhurmati. Kadosta guyon ingkang ngemot pasemom ingkag wigati ing saklebetipun pakempalan. 

Kalah cacak menang cacak

Tegese kalah utawi menang, kasil ora kasil, bakal dipuncobi. Paribasan menika nggambaraken golong giligipun tekad nyobi ngayati padamelan ingkang dereng dipunmangretosi kasil menapa botenipun. Patrap kados mekaten umumipun dipunlampahi dening pawongan ingkang kepepet. Upamanipun pados padamelan lajeng wonten ingkang nawani, dipunsaguhi ananing dereng tamtu dipunlakoni. Tiyang ingkang sakderengipun tasih ajrih utawi was-was nglampahi sawijining pakaryan, menawi sampun ngendika: kalah cacak menang cacak lajeng boten miyar-miyur malih. Lajeng madhep manteb, kasil orane, petungan mburi.

Instagram

Instagram Kangge Sarana Panyebaraning Budaya

     Budaya Jawi menika kathah warnanipun kadosta upacara adat, tatacara gesang sabendintenipun, seni, lan sapanunggalanipun. Globalisasi menika saged ndamel budaya jawi menika kawentar ing dunya. Kanthi piranti medal HP budaya jawi sages dipuntepangaken ing sedaya kemawon kanti lantaran media sosial, internet, lan sanes-sanesipun. 

     Media sosial lan internet saged dipunginakaken kangge ngandharaken menapa kemawon ingkang wonten ing Jawi. Salah satunggaling tuladha menika wontenipun Instagram. Instagram saged dados salah satunggaling cara nepangaken budaya Jawi. Wonten ing Instagram menika saged dipunginakaken kangge mawartosaken menapa kemawon, kadosta upacara adat, wayang, daharan, papan wisata, jadwal upacara adat lan sanes-sanesipun kanthi foto utawi video ingkang dipunjangkepi kaliyan katrangan saking foto utawi video kasebat. 

     Adicara utawi babagan ingkang dipunupload wonten instagram menika langkung gampil dipunmangertosi satemah saged dipuntampi sinten kemawon ingkang bikak akun menika. Babagan ingkang dipunandharakem menika dipundamel dhatengaken raos sengsem ing pamaos, kadosta foto utawi video ingkang sae, katrangan ingkang jangkep lan leres ugi saged dipunpercaya, basa ingkang dipunginakaken ugi kedhah trep lan sae. Basa ingkang dipunginakaken saged basa Jawi, basa Indonesia, utawi basa Inggris. Basa ingkang trep saged ndamel kathah pamaosipun ingkang saged ndadosaken informasi kala wau pawartos utama. 

    Instagram dipunjangkepi sarana ingkang adamel postingan menika gampil dipunpadosi, tuladhanipun wontenipun hastag utwai tagar (#) ingkang nggampilaken para pamaos madosi menapa ingkang dados penggalihipun piyambak-piyambak, kadosta #wayang, #batik, #kraton, lan sapanunggalanipun. 

Sanesipun hastag ugi wonten pamadosan saking papan dipundhutipun foto utawi video, tuladhanipun Yogyakarta, Kota Gedhe, lan papan-papan sanesipun ingkang kathah budayanipun ingkang saged dipuninformasikaken kangge para pamaos.

     Wonten Instagram ugi saged dipunparingi papan pangenanipun nalika upload lan sinten ingkang badhe dipun tag/dipun tandani wonten foto utawi video ingkang badhe dipunupload wonten Instagram. Instagram ugi dipunjangkepi maneka warna pilihan rikala badhe upload foto utawi video satemah saged langkung damel para pamaos kepincut kaliyan budaya jawi. 

    Wontenipun Instagram menika saged ugi ndamel kathah tiyang mancanagari ingkang sami tindhak dhateng Indonesia mliginipun ing Ngayogyakarta kangge sinau budaya Jawi. Katrangan-katrangan ingkang ngandharaken maneka warni budaya Jawi dipunandharaken ngginakaken basa Inggris menika saged ndadosaken para masarakat mancanagari eram kaliyan budaya Jawi. Saking raos eram menika saged ndadosaken Budaya Jawi budaya kawentar wonten ing pundhi kemawon bilih budaya jawi menika langkung sae. 

       

Instagram ugi saged dados sarana pasinaon ingkang gampil dipuntampi. Kanthi cara panyugatanipun ingkang kreatif, Instagram menika ugi langkung dipunremeni tiyang enem, informasi ingkang dipunandharaken saged dipuntampi sedaya lapisan masarakat. 

Dolanan Bocah

Benthik

Benthik punika deling apus tutup ros, ing pucuk dipunbolong sekedhik, lajeng dipuniseni wedhi sakebakipun supados awrat, lajeng dipunsumpeli rapet. Mawi janak kajeng gilig alit, panjangipun sajengkal. 

Lare benthik mawi kekancan ingkang sami tandhinganipun, ageng sami ageng, alit sami alit, utawi babag ageng alitipun, kadosta: lare sedasa kapilih ngalih dados gangsal rakit, tumunten adamel sala kawedhar, gangsal rakit wau pinilih dados gangsal sisih, inggih punika dados tandhinganing memengsahan, lajeng kaundhi, ingkang kadhawahan undhi uthat rumiyin. 

Uthat punika janak dipunselehaken ing selanipun banon tugelan jejer kalih, wiyaring gonggonganipun namung sadeling ingkang kadamel Benthik, tumunten katimbang ingkang wawratipun kaliyan pucuk Benthik ingkang dipun dekekaken ing ngandhapipun. Bongkatipun dipuncepeng ing tangan kalih, lajeng kalawataken kaliyan benthik wau dipuntampani ing mengsahipun. Menawi saged ketampanan; pejah, menawi boten: Benthik kapasang kaalangan wonten sakiwaning banon, katuju ing janok, ingkang nuju nedha kagonggong utawi karapetaken kaliyan banon, punapa sasenengipun, menawi panujunipun kenging mengsahipun lajeng uthat malih gentos-gentos ngantos kaping gangsal, nanging menawi panampi sarta panujunipun lepat: pejah, mengsahipun lajeng wiwit odor, mbucal janok tebihipun kakinten sampun ngantos kenging dipunlumpati, lajeng dipuntalorong ing benthik. 

Kentasing janak males utawi gumulung ing Benthik. Pundi ingkang tebih punika ingkang kapilih dodos metesipun odor ingkang kaping kalih. Ngantos pejah luput panujunipun dipungentosi odoring kancanipun. Agentos-gentos dumugi odor ingkang kaping gangsal, nanging menawi anggenipun mbucal janak kacelaken, kenging dipunlumpati, nama : dipuncengi, menawi dipunayati lumajeng saking katebihan dumugi ing wates mancat siti kasirokaken bablas lumpatipun; pejah, menawi cupet: tasih gesang sarta lajeng odor malih, mila lare benthik ngantos tebih purugipun. Wangsulipun dhateng panggenanipun, ingkang menang dipungendhong dhateng ingkang kawon. Ilonipun sakewit piyambak-piyambak. Ingkang babag agrng alitipun, inggih punika ingkang minangka toh. Tumunten ingkang kawon gentos mbucal janak agegentosan. Menawi panampi sarta panujuning janak mengsahipun lepat, lajeng odor, nanging menawi tansah kenging , gentos mbucal janok. Mekaten salajengipun dumugi ingkang baud utawi beja: menang kerep dipungendhong